Struktura etniczna Jugosławii

View post on imgur.com

Poproszono mnie ostatnio o napisanie kilku słów na temat struktury etnicznej Królestwa Jugosławii (do 1929 r. Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców). Szczerze powiedziawszy, cały czas się zastanawiam jak przystąpić do opisania tego zagadnienia. Problem polega na tym, że opis stosunków etnicznych w Jugosławii wymaga przytoczenia procesów, organizacji i osób, które w Polsce są praktycznie nieznane. To by zaś wymagało znacznego rozbudowania tekstu. Ostatecznie postanowiłem zaproponować wam dosyć skrótowe ujęcie. Sądzę, że to nie spowoduje znużenia czytających, a równocześnie stworzy pewną bazę dla dalszych wpisów (która może, w razie potrzeby, zostać rozbudowana).

W międzywojennej Jugosławii odbyły się dwa powszechne spisy ludności - w 1921 i 1931 r. Dla nas istotne jest to, że w obu ludność kraju była spisywana pod względem deklarowanego wyznania i języka ojczystego, a nie etnicznym. Przykładowo, w spisie z 1921 r. w rubryce Ludność pod względem języka ojczystego Chorwaci i Serbowie są ujmowani razem. Wynikało to z rządowej ideologii, że Serbowie i Chorwaci (ale i Słoweńcy) stanowią części tego samego narodu. Nie wdając się w szczegóły dotyczące powstania i rozwoju ruchu jugosłowiańskiego należy zaznaczyć, że ta ideologia stała u podstaw utworzenia Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów [1]. W odpowiednich proklamacjach jego władze zwracały się do "narodu Serbów, Chorwatów i Słoweńców".

Pogląd ten znalazł odzwierciedlenie i w obu konstytucjach Królestwa (1920 i 1931 r.), w których stwierdzono, że: Językiem służbowym Królestwa jest język serbsko-chorwacko-słoweński. Dodatkowo, w pierwszej konstytucji, określając możliwość pełnienia stanowisk państwowych posłużono się zwrotem narodowość serbskochorwacko-słoweńska (w drugiej to sformułowanie zostało pominięte). Należy jeszcze zaznaczyć, że ludność Czarnogóry deklarowała się jako Serbowie.

Myślę, że teraz sytuacja przedstawiona na powyższej mapie[2] będzie jaśniejsza.

[1] Krótkotrwałe państwo, utworzone 29 października 1918 r. na jugosłowiańskich ziemiach Austro-Węgier. Istniało do 1 grudnia 1918 r., kiedy połączyło się z Królestwem Serbii.

[2] K. Nikolić, N. Žutić, M. Pavlović, Z. Špadijer, Istorija 3/4, Beograd 2008, s. 109 (tłumaczenie własne).

Polskie FT w Jugosławii?

Jugosłowiański Renault FT,  13 kwietnia 1941 r.
źródło: B. Dimitrijević, D. Savić, Oklopne jedinice na jugoslovenskom ratištu,
Beograd 2011, s. 26.

Zastanawiałem się, czy dzisiejszy wpis powinien się znaleźć na tym blogu; w końcu dotyczy armii Królestwa Jugosławii przed wybuchem wojny. Uznałem, z jednej strony, że warto pokazać narastanie pewnego mitu w historiografii, a z drugiej - królewska Jugosławia była stroną w wojnie, więc zapoznanie z dziejami jej armii wydaje się jak najsłuszniejsze.

Polscy czytelnicy z historią jugosłowiańskiej broni pancernej mogli się zapoznać dzięki artykułom Aleksandra Pimonowa, opublikowanymi na łamach Nowej Techniki Wojskowej oraz Poligonu. Niewątpliwie należy docenić popularyzatorską rolę wspomnianych prac; niestety, autor nie ustrzegł się przed popełnieniem kilku błędów. Najpoważniejszym jest przyjęcie hipotezy o rzekomym jugosłowiańskim nabyciu czołgów Renault FT w Polsce. Jako argument przemawiający na korzyść powyższego twierdzenia przytaczano, że wynika to z ustaleń serbskich badaczy. Niestety, rzeczone ustalenia mają charakter nienaukowy i oparte są wyłącznie na hipotezie wysuniętej przez Nebojšę Đokicia w 2008 r.

Mając na uwadze, że blog nie jest najlepszym miejscem do zamieszczenia trzystronicowego tekstu - podaję link: klik.